Sosial şəbəkələrdə yayılan hər informasiya gerçəklik deyil. Xüsusilə dövlətlərarası münasibətlərə dair mövzularda ayrı-ayrı paylaşımlar, manipulyativ şərhlər və kontekstdən çıxarılmış fikirlər bəzən real siyasi mənzərəni təhrif etməyə hesablanır.

Azərbaycan-Türkiyə münasibətləri ətrafında son günlər müşahidə olunan müzakirələr də bunun növbəti nümunəsidir.

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin Yeni Azərbaycan Partiyasının VIII Qurultayındakı çıxışında səsləndirdiyi fikirlər Azərbaycanın müstəqil xarici siyasət kursu ilə bağlı idi. Prezident vurğulayıb ki, Azərbaycan xarici siyasətini elə qurur və bundan sonra da elə qurmalıdır ki, heç kim ölkənin işinə müdaxilə edə bilməsin. O, Azərbaycanın müstəqilliyinin əsas dayaqlarından birinin öz gücünə arxalanmaq olduğunu qeyd edib. 

Bu fikirləri Türkiyə ilə münasibətlərə qarşı qoymaq isə siyasi mətnin mahiyyətini dəyişdirmək deməkdir. Çünki Azərbaycanın müstəqil xarici siyasət aparması ilə Türkiyə ilə strateji müttəfiqlik münasibətlərinin mövcudluğu arasında heç bir ziddiyyət yoxdur. Əksinə, Şuşa Bəyannaməsi məhz iki müstəqil dövlətin öz milli maraqlarını qoruyaraq müttəfiqlik münasibətləri qurmasını təsbit edir.

2021-ci il iyunun 15-də imzalanmış Şuşa Bəyannaməsində Azərbaycan və Türkiyə münasibətləri müttəfiqlik səviyyəsinə qaldırılıb. Sənəddə dövlətlərin müstəqilliyi, suverenliyi, ərazi bütövlüyü və daxili işlərə qarışmamaq prinsipləri xüsusi olaraq vurğulanır. Eyni zamanda, siyasi, iqtisadi, müdafiə, enerji, nəqliyyat, mədəniyyət, humanitar və digər sahələrdə əməkdaşlığın genişləndirilməsi nəzərdə tutulur. 

Deməli, Azərbaycanın heç kimdən himayədarlıq istəməməsi, regionda orta gücə çevrilməsi Türkiyədən uzaqlaşmaq anlamına gəlmir. Bu, qardaşı yalnız sevindirməlidir. Əksinə, Azərbaycan-Türkiyə münasibətlərinin hüquqi bazası iki dövlətin bərabərhüquqlu tərəfdaşlığı üzərində qurulub. Bu münasibətlərin əsasını kiminsə digərinə himayədarlıq etməsi deyil, qarşılıqlı maraqlar, siyasi iradə və ortaq strateji baxış təşkil edir.

Məhz buna görə də sosial şəbəkələrdə Prezident İlham Əliyevin fikirlərini Türkiyəyə qarşı yönəlmiş mesaj kimi təqdim etmək cəhdləri ciddi siyasi məntiqə söykənmir. Dövlət başçısının çıxışının ümumi kontekstinə baxdıqda söhbətin xarici müdaxilədən, Azərbaycanın öz milli maraqlarını özü müəyyən etməsindən və dövlət siyasətinin müstəqilliyindən getdiyi aydın görünür.

Digər tərəfdən, Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğanın son açıqlaması da sosial şəbəkə manipulyasiyalarına münasibətdə Ankara xəttinin dəyişmədiyini göstərir. Ərdoğan şayiə və sosial media təxribatlarının müəyyən etdiyi gündəmlə hərəkət etmədiklərini, Türkiyənin öz fəaliyyət planını mərhələli şəkildə həyata keçirdiyini bildirib. 

Burada mühüm məsələ ondan ibarətdir ki, Ankara ilə Bakı arasındakı münasibətlər ayrı-ayrı sosial media kampaniyalarının gündəminə bağlı deyil. Bu münasibətlərin arxasında illər ərzində formalaşmış siyasi, hüquqi, iqtisadi və təhlükəsizlik mexanizmləri dayanır.

Azərbaycan-Türkiyə münasibətlərinin mahiyyətini yalnız “bir millət, iki dövlət” ifadəsi ilə izah etmək artıq kifayət etmir. Bu ifadə münasibətlərin mənəvi əsasını göstərir, lakin son illərdə həmin mənəvi yaxınlıq konkret dövlətlərarası mexanizmlərlə də möhkəmləndirilib.

Bu mənada Bakı ilə Ankara arasındakı münasibətləri sosial şəbəkələrdə yayılan bir neçə paylaşımın yaratdığı səs-küylə ölçmək mümkün deyil.

Azərbaycanın Vətən müharibəsi zamanı Türkiyənin siyasi və mənəvi dəstəyini yüksək qiymətləndirməsi də iki ölkə arasındakı münasibətlərin mühüm səhifələrindən biridir. Şuşa Bəyannaməsində bu dəstək ayrıca qeyd olunur. 

Eyni zamanda, Türkiyə-Azərbaycan münasibətlərinin gələcəyi yalnız Qarabağ məsələsi ilə məhdudlaşmır. Enerji, nəqliyyat, müdafiə sənayesi, ticarət, investisiya, təhsil, media və humanitar əlaqələr iki ölkə arasında çoxşaxəli əməkdaşlıq sistemi yaradıb. Bu baxımdan münasibətlər bir hadisədən və ya bir siyasi açıqlamadan asılı olmayan institusional xarakter daşıyır.

Sosial şəbəkələrdə Azərbaycan və Türkiyə arasında fikir ayrılığı görüntüsü yaratmağa yönəlmiş cəhdlərin əsas xüsusiyyəti müxtəlif açıqlamaların kontekstdən çıxarılmasıdır. Bir ölkənin müstəqil siyasət haqqında dediyi söz digər ölkəyə qarşı mesaj kimi təqdim edilir, daha sonra isə həmin süni qarşıdurma üzərindən “Ankara-Bakı münasibətlərində problem yaranıb” tezisi formalaşdırılır.

Halbuki dövlətlərarası münasibətlər sosial şəbəkə alqoritmləri ilə idarə olunmur.

Bu səbəbdən hər hansı sosial media paylaşımının iki dövlət arasında mövcud strateji çərçivədən daha böyük siyasi əhəmiyyət daşıdığını düşünmək reallığı yanlış qiymətləndirmək olardı.

Azərbaycanın müstəqil siyasəti Türkiyəyə qarşı deyil. Türkiyənin Azərbaycanla müttəfiqliyi də Azərbaycanın müstəqilliyini məhdudlaşdıran münasibət modeli deyil. Əksinə, hər iki dövlət öz milli maraqlarına əsaslanan siyasət aparmaqla yanaşı, ortaq maraqların olduğu məsələlərdə koordinasiyanı dərinləşdirir.

Prezident İlham Əliyevin və Prezident Rəcəb Tayyib Ərdoğanın müxtəlif çıxışlarında səsləndirdikləri fikirlərin ortaq məntiqi də məhz budur: qərarları sosial şəbəkələrin yaratdığı gündəm deyil, dövlətlərin milli maraqları müəyyən edir.

Bu baxımdan son günlər ortaya atılan iddiaların fonunda əsas nəticə sosial şəbəkələrdə kimin nə yazmasından daha çox, Ankara və Bakının real siyasətinə baxmaqdır.

Real siyasətdə isə mənzərə kifayət qədər aydındır: Azərbaycan müstəqil xarici siyasət yürüdür, Türkiyə də öz milli maraqlarına uyğun qərarlar qəbul edir. Bu iki xəttin kəsişdiyi yerdə isə strateji müttəfiqlik dayanır.

Türkiyə-Azərbaycan münasibətlərinin gücü də məhz buradadır. Bu münasibətlər kiminsə digərinə himayədarlığı üzərində deyil, suveren dövlətlərin siyasi iradəsi, qarşılıqlı etimadı və ortaq maraqları üzərində qurulub.

Sosial şəbəkədə yaradılan səs-küy bir neçə gün davam edə bilər. Dövlətlərarası münasibətlər isə illərlə formalaşan siyasi iradə və hüquqi mexanizmlərlə ölçülür. Bakı-Ankara xəttində əsas müəyyənedici amil də məhz budur...